gotowe tynki wapienne

Tekst Piotr Idzikowski

Tynki zewnętrzne tradycyjne - prosto z worka

Tynki zewnętrzne tradycyjne - prosto z worka

Dawniej tynki cementowo-wapienne przygotowywano w całości na budowie, samodzielnie mieszając poszczególne składniki. Dziś najlepiej skorzystać z gotowych fabrycznych mieszanek, dających gwarancję dobrej jakości tynku.

Stiuk

Stiuk jest to szlachetny tynk, który przez odpowiednią technikę barwienia i zacierania nadaje ścianom wygląd naturalnego kamienia, najczęściej marmuru, a ostatnio nawet surowego betonu.

Tynki wewnętrzne: ile kosztuje tynkowanie

Gotowe zaprawy tynkarskie są dostępne w dwóch wersjach: do nakładania maszynowo lub ręcznie. Różnica pomiędzy sposobem ich aplikacji na ściany i sufit wpływa na koszt tynkowania i wybór odpowiedniej ekipy.

Odpadający tynk wewnętrzny

Odpadający tynk wewnętrzny

Na zdjęciu widać wyraźnie, że stary tynk cementowo-wapienny nie trzyma się dobrze podłoża. Zanim więc takie uszkodzenie zostanie naprawione, trzeba sprawdzić, czy tynk był odspojony w tym jednym miejscu, czy też w kilku. Od tego zależy sposób wykonania naprawy ściany.Powody odspojenia tynkuTynk w

Czy oszczędzać na tynkach wewnętrznych

Czy oszczędzać na tynkach wewnętrznych

zaś grubsza. Na pewno zużyjemy mniej tynku, gdy przewody instalacji elektrycznej zostaną ułożone płasko pod stropem i na ścianach.Cementowo-wapienny. Cena gotowej zaprawy tynkarskiej jest niższa niż gipsowej - wynosi 14-22 zł/30 kg. Na jej podstawie nie da się jednak oszacować całkowitego kosztu

Elewacja - tradycyjny tynk cementowo-wapienny z fakturą

Elewacja - tradycyjny tynk cementowo-wapienny z fakturą

Tradycyjne tynki cementowo-wapienne stosuje się w Polsce do wykańczania murowanych elewacji już od około 150 lat. Są grube i mocne, dobrze więc chronią ściany przed rozmaitymi uszkodzeniami. Jednak ochrona przed niekorzystnym wpływem warunków atmosferycznych to nie jedyne ich zadanie - mają też być

Czym się różni tynk tradycyjny od cienkowarstwowego?

Czym się różni tynk tradycyjny od cienkowarstwowego?

Tynki tradycyjne to tynki cementowo-wapienne (lub wapienno-cementowe; o prawidłowej nazwie decyduje wzajemna proporcja obu spoiw), które można nanosić warstwą co najmniej 15 mm bezpośrednio na wszystkie tradycyjne materiały do wznoszenia ścian i stropów: cegły i pustaki ceramiczne, beton, beton

Sposoby na krzywe ściany i sufity

Sposoby na krzywe ściany i sufity

chropowatą powierzchnię tynków cementowo-wapiennych można wyrównać cienką warstwą tynku gipsowego albo odpowiednio dobranej gładzi.Bez kątów prostych. Gdy chcemy poprawić kąty, na ścianach i stropach trzeba będzie położyć dodatkową warstwę tynku lub zaprawy wyrównawczej. W miejscach wyoblonych należy

Tradycyjny tynk cementowo-wapienny

Tradycyjny tynk cementowo-wapienny

pomalowane farbami elewacyjnymi. Na tynki cementowo-wapienne można stosować wszystkie dostępne rodzaje farb elewacyjnych, zestawione z dobranymi do nich środkami gruntującymi, wzmacniającymi lub regulującymi chłonność tynku.Tynki dekoracyjne z gotowych mieszanek dostępne są w różnych kolorach, dlatego nie

Gotowe dekoracje na ściany

poszczególnych składników. Dokładność ich dozowania była niewielka, więc jakość takich tynków nie była najlepsza. Dziś, dzięki odmierzaniu składników w fabryce, gotowe zaprawy są lepsze od przygotowywanych samodzielnie. Nie przysparzają też kłopotów wykonawcom, którzy przyrządzają je błyskawicznie według

Gotowe tynki wewnętrzne na ściany

Gotowe tynki wewnętrzne na ściany

Tradycyjne przygotowywanie na budowie zaprawy tynkarskiej wymagało samodzielnego odmierzenia i mieszania poszczególnych składników. Dokładność ich dozowania była niewielka, więc jakość takich tynków nie była najlepsza.Dziś, dzięki odmierzaniu składników w fabryce, gotowe zaprawy są lepsze od

Układanie glazury a stare powłoki na ścianach

Układanie glazury a stare powłoki na ścianach

tynkiem aż do odsłonięcia muru, po czym pomieszczenie ponownie otynkować. Nowy tynk - najlepiej z gotowej zaprawy cementowo-wapiennej - nakłada się na odkurzone i zagruntowane podłoże warstwą grubości do 2 cm. Świeżo nakładanego tynku nie trzeba zacierać na gładko - zaprawa mocująca płytki lepiej przyklei

Faktura na ścianie wewnętrznej - jak i czym ją wykonać

Faktura na ścianie wewnętrznej - jak i czym ją wykonać

5 mm), za pomocą metalowej pacy.Tynki dekoracyjne można malować, ale lepszy efekt osiągnie się, barwiąc masę tynkarską przed jej nałożeniem na ścianę. Można też kupić gotowy kolorowy tynk. W ofercie firm znajduje się wiele barw - od jasnych (biały, szary) do mocniejszych (czerwień, pomarańcz, żółć

Odbiór prac budowlanych - tynki zewnętrzne

Odbiór prac budowlanych - tynki zewnętrzne

Tradycyjne, grubowarstwowe tynki cementowo-wapienne układa się bezpośrednio na murach. Były najczęściej stosowanym materiałem do wykańczania elewacji, zanim na rynku nie pojawił się system ociepleń, najpierw nazywany metodą lekką mokrą, później - systemem BSO lub ETICS.W tym systemie tynku nie

Jak odbierać prace budowlane - tynki na sufitach

Jak odbierać prace budowlane - tynki na sufitach

Sufity są trudniejsze do otynkowania niż ściany; bardziej się przy tym chlapie i brudzi zaprawą nanoszoną "z większym rozrzutem".Na sufitach zwykle układa się ten sam rodzaj tynku, co na ścianach; tynkowanie sufitów tynkiem gipsowym, a ścian cementowo-wapiennym (na przykład ze względów

Ściany jednowarstwowe - z czego i jak je budować

Ściany jednowarstwowe - z czego i jak je budować

mechaniczne najlepiej wykańczać okładziną z płytek lub tynkiem mozaikowym. Od wewnątrz ściany wykańcza się tynkami mineralnymi, cementowo-wapiennymi lub gipsowymi. Materiały do budowy ściany jednowarstwowych oferują m.in. firmy: - Bruk-Bet, www.termalica.pl, infolinia: 0 801 209 047 - Hotblok, www.hotblok.pl

Elewacje - tynki i farby. Kolorowe domy

Elewacje - tynki i farby. Kolorowe domy

Nie wszystkie tynki są barwione w masie, dlatego jeśli chcemy, by ściany domu miały inny kolor niż biały - trzeba je pomalować farbą elewacyjną. Odpowiednio dobrana poprawi również właściwości tynku i zwiększy jego odporność na zniszczenie.Kiedy potrzebna farbaZwykłe tynki cementowo-wapienne

Zalety tynków gipsowych

Są łatwe w przygotowaniu. Mają postać gotowej suchej mieszanki - żeby rozpocząć układanie, wystarczy tylko rozmieszać je z wodą. Dzięki przygotowaniu mieszanki w fabryce parametry techniczne tynków są jednakowe i powtarzalne. Czas prac wykończeniowych jest krótszy niż przy układaniu tradycyjnych

Masy, tynki i farby dekoracyjne - efekty specjalne na ścianach

Masy, tynki i farby dekoracyjne - efekty specjalne na ścianach

przykład we wnękach. W większości sytuacji korzystnie wpłynie to również na estetykę pomieszczeń - zbyt duże bogactwo ozdób mogłoby je zbytnio przytłoczyć.Tynki i masy dekoracyjneNiemal powszechnie stosowane tradycyjne tynki cementowo--wapienne, wykończone dodatkowo gładzią gipsową, pozwalają osiągnąć

Różne obudowy kominka

Różne obudowy kominka

wentylacyjnych, przez które wydostawać się będzie ogrzane powietrze. Są też takie, które służą do akumulowania ciepła - wykonuje się je z cegieł szamotowych lub płyt krzemianowo-wapiennych i wykańcza kaflami ceramicznymi.Obudowa kominka gotowa czy na miaręOpcją dla minimalistów jest zakup wkładu wraz z

Odnawianie elewacji - stary tynk jak nowy

Odnawianie elewacji - stary tynk jak nowy

elewacja. Od tego bowiem zależy sposób naprawy. Stare domy są najczęściej pokryte tynkiem cementowo-wapiennym, przygotowanym metodą tradycyjną. Na domach jednorodzinnych raczej nie znajdzie się tynków wapiennych, chyba że chodzi o zabytkowy budynek. Naprawa tynku wymaga dopasowania nowych fragmentów do

Farby do wnętrz - poradnik domowego malarza

Farby do wnętrz - poradnik domowego malarza

rodzaju farby użyć, zależy przede wszystkim od rodzaju powierzchni. Najpopularniejsze wodne dyspersje mogą być stosowane na tynki cementowe i cementowo-wapienne, podłoża gipsowe, płyty kartonowo-gipsowe, tapety papierowe i z włókna szklanego. To, czy dana farba jest odpowiednia do naszego podłoża, dowiemy

Drobne naprawy w domu

Drobne naprawy w domu

katalogowa: 4,60 zł. Producent Alpol Fot. 3 - Masa szpachlowa Acryl-Putz FX 23 Flex - gotowa do użycia elastyczna masa przeznaczona do wykonywania wszelkich prac naprawczych wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń, na podłożach: betonowych, gipsowych, cementowo-wapiennych, drewnopochodnych i płytach gipsowo

Ile kosztuje budowa domu

takich ścian o grubości 7 cm z obustronną okładziną z płyt gipsowo-kartonowych i wypełnieniem wełną o gęstości 50 kg/m3 kształtuje się na poziomie 137-161 zł/m2.Czytaj także: Z czego i za ile wykonać ściany działoweKoszt wykończenia ścian i sufitów tynkami gipsowymi i cementowo-wapiennymi jest podobny

Rodzaje tynków zewnętrznych

na powierzchniach szczególnie narażonych na uszkodzenia mechaniczne (wejścia do domu, klatki schodowe). Wadą tynków cementowych jest ciężka obrabialność. Można je modyfikować, dodając do nich wapna - uzyska się w ten sposób tynk cementowo-wapienny.Tynki cementowo-wapienne. Mają mniejszą wytrzymałość

Ściany działowe - przestawianie, burzenie

długości takiej ściany o wysokości 2,5 m waży:- 365 kg (z cegieł porowatych o grubości 8 cm z obustronnym tynkiem cementowo-wapiennym),- 435 kg (z cegieł pełnych o grubości 6,5 cm z obustronnym tynkiem cementowo-wapiennym),- 570 kg (z cegieł klinkierowych o grubości 12 cm).Wprawdzie im ściana cięższa, tym

Zimowa przerwa na budowie

(zwłaszcza przy tynkach cementowo-wapiennych).Czym przykryć dach?Bez względu na to, czy robimy przerwę, czy też decydujemy się na prowadzenie prac wykończeniowych wewnątrz domu, przed zimą powinniśmy przykryć jego ściany dachem, który ochroni je przed opadami. W przeciwnym razie zamokną, a wielokrotne cykle

Wszystko o elewacjach

projekt domu lub dokonującym adaptacji projektu gotowego. Podpowiedzi fachowca nierzadko pozwalają prostymi zabiegami podkreślić atuty architektury budynku czy też zatuszować drobne defekty, na przykład niekorzystne proporcje bryły. Podstawowy materiał elewacyjny niekiedy jest tylko tłem dla różnych

Farby elewacyjne - na cztery pory roku

najpopularniejsze. Nadają się bowiem zarówno na podłoża organiczne, jak i mineralne. Nie wolno ich jednak nanosić na świeże tynki, bo podłoże pod te farby musi być suche.Nieorganiczne, czyli mineralne - cementowe, wapienne oraz silikatowe - stosuje się rzadziej. Nadają się na czyste podłoża mineralne, np. beton

Doświadczenia właściciela

wszędzie o kilka centymetrów grubszą warstwę ocieplenia. Sprawdzają się tradycyjne wykończenia - tynki cementowo-wapienne, woskowane podłogi, drewniane okna i schody. Obecną powierzchnię tarasu (6 m2) oceniamy jako niewystarczającą. Musimy powiększyć taras przynajmniej o 10 m2. Budowaliśmy systemem

Tynki strukturalne - trzeci wymiar ściany

tynki cementowe, cementowo-wapienne i podłoża betonowe. Co istotne, produkt jest wyrobem ekologicznym, nietoksycznym i niepalnym.Zrób to samNakładając gotowy tynk, jako narzędzi dekoratorskich można używać nie tylko profesjonalnych akcesoriów: wałków, pac i gąbek, ale również wszystkich innych wygodnych

Uszczelnienie ścian w łazience - folia w płynie

podłoży pod płytkami w łazience stosuje się przede wszystkim masy uszczelniające, popularnie nazywane foliami w płynie. Przeznaczone są one do uszczelniania łatwo nasiąkliwych podłoży, takich jak tynk cementowo-wapienny, beton komórkowy czy płyty gipsowo-kartonowe. Można je stosować wewnątrz i na zewnątrz

Wykończenie ścian - malowanki, wyklejanki, nakładanki

konkretnego wzoru, należy obejrzeć próbki tynku już po naniesieniu - kolor gotowego tynku na ścianie różni się bowiem zazwyczaj od koloru samej mieszanki.Przed nałożeniem na ścianę, suchą mieszankę należy wsypać do wody z klejem i rozrabiać aż do uzyskania odpowiedniej konsystencji. Mokrą masę nakłada się na

Gładka ściana bez bałaganu - czy to możliwe?

papieru gładziowego - specjalnie wykonanego, gładkiego papieru używanego do pokrywania nierówności i niedoskonałości ścian i sufitów, zarówno w nowo wybudowanych domach, jak i pomieszczeniach remontowanych."Zwyczajny tynk cementowy lub cementowo-wapienny nie jest idealną powierzchnią pod malowanie

Tynki gipsowe układane na mokro

Gotowe tynkarskie mieszanki gipsowe są plastyczne, łatwe w obróbce, odznaczają się dobrą przyczepnością do podłoża. Uzyskiwane dzięki nim jednowarstwowe tynki mają równe, gładkie i dość twarde powierzchnie - stanowiące doskonałe podłoże pod farby, tapety czy okładziny ceramiczne.Tynki gipsowe

Sauna w domku z zielonym dachem

przed wilgocią lepikiem i folią kubełkową. Od strony wgłębnika mury wykończono tynkiem i łupanymi płytami piaskowca. Wstawiono drewniane okna, drzwi, zamontowano okiennice.Komin postawiono z pełnej cegły.Konstrukcję dachu wykonano z drewnianej kantówki. Na niej rozłożono kolejno: folię

Obudowa kominka - ile kosztuje wymiana lub remont?

mydła.Zamiast malować, kominek możemy też ozdobić tynkiem dekoracyjnym - barwnym albo szarym, imitującym beton.Wokół wkładu często układa się płytki kamienne lub imitujące kamień. Przykleja się je do podłoża za pomocą specjalnych klejów lub zaprawy. Najtrudniejszym zadaniem jest usunięcie ich tak, by nie

Ściany zewnętrzne - z czego i jak murować

systemowych - inaczej mogą stać się mostkami termicznymi. Do wykańczania ścian jednowarstwowych stosuje się tradycyjne tynki cementowo-wapienne, a jeśli mają gładką powierzchnię - tynki pocienione.Zgodnie z przepisami, współczynnik U ścian jednowarstwowych nie może być wyższy niż 0,3. W praktyce takie ściany

Elewacja na dom szkieletowy

odpowiednio szeroki fundament, na którym można oprzeć dodatkową warstwę cegieł, bowiem poszerzanie fundamentu w gotowym domu jest kłopotliwe.Cegły muruje się na niepełne spoiny: klinkier - na specjalną zaprawę do klinkieru, a cegły licowe i silikatowe - na tradycyjną zaprawę cementowo-wapienną. Po 3-4 dniach

Ściany działowe i sufity

, pokryte obustronnie tynkiem cementowo-wapiennym albo lekkie ściany szkieletowe, wypełnione wełną mineralną i pokryte z każdej strony dwoma warstwami płyt g-k. Do wyciszenia istniejącej ściany murowanej najlepiej użyć wełny mineralnej (4 cm), osłoniętej płytami g-k.Uwaga! Lepiej nie próbować wyciszać ścian

Suche tynki na różne podłoża

ściany (oddzielonych od niej podkładką z taśmy elastycznej) i kolejne pola powstającego w ten sposób rusztu wypełnia wełną mineralną. Gdy cały ruszt jest gotowy, przytwierdza się płyty g-k. Suche tynki w domach szkieletowych. To najpopularniejsze wykończenie ścian w takich budynkach - zarówno drewnianych

Gips do remontów

warstwach, które pokrywa się warstwą ochronną z wosku. Warstwę dekoracyjną wykonuje się z gotowej zaprawy gipsowej lub gipsowo-wapiennej wzbogaconej o pył marmurowy albo drobnoziarnisty piasek. Najdroższy sposób na wykończenie ścian gipsem, stosowany przede wszystkim we wnętrzach stylizowanych.Kiedy tynk, a

Sufity podwieszane - propozycje rozwiązań

. Natomiast technologia mokra wymaga nakłucia płyty wałkiem z kolcami, a następnie zwilżenia jej. Operację tę powtarza się kilkakrotnie, aż płyta stanie się elastyczna. Następnie przykleja się ją specjalną taśmą samoprzylepną do przygotowanej formy i pozostawia do wyschnięcia. Kształtki. Użycie gotowych

Dzielenie pokoju

. WW trakcie murowania między nową a starą ścianą powinno się też zrobić spoinę pionową z zaprawy murarskiej.Wykańczanie. Nowa ściana zazwyczaj jest przeznaczona do wykończenia tynkiem - gipsowym lub cementowo-wapiennym. W miejscu jej styku ze ścianą nośną i z sufitem tynk warto wzmocnić, wtapiając w

Nowy dom ze starej gajówki

gnicie). Odkuli również w kilku miejscach tynk wapienny ze ścian wewnątrz domu oraz dokładnie sprawdzili konstrukcję dachu (bo gajówka przeszła pożar). Ich opinia brzmiała: dom jest w 70% zdrowy i nadaje się do przeniesienia.Zadowolona Małgosia przystąpiła do przetargu ogłoszonego przez Dyrekcję Puszczy

Numer 09/2008

. Pompy ciepłaDrogie dziś na tanie jutro - Choć pompa ciepła kosztuje znacznie więcej niż nowoczesny kocioł gazowy, gwarantuje niskie rachunki za ogrzewanie domu i wody. W DOMUTynki zewnętrzneTradycyjne prosto z worka - dawniej tynki cementowo-wapienne przygotowywano w całości na budowie, samodzielnie

Ekspresowe domy z prefabrykatów

gotowych projektów firmy i projektów indywidualnych. Z prefabrykatów ceramicznych wykonuje się ściany zewnętrzne (dwuwarstwowe) oraz ściany wewnętrzne konstrukcyjne. Wykończenie ścian - tynk cementowo-wapienny. Ściany działowe stawia się z płyt g-k mocowanych do stalowego stelaża wypełnionego wełną

Numer 7/2006

, że nadają się do krycia starych dachów?NA BUDOWIE - TYNKI WEWNĘTRZNE. Zatarty tynk gipsowy jest gładszy od cementowo--wapiennego. Zwykle nie wymaga dodatkowego wygładzania ani innych zabiegów. Wszystko dzięki jednej warstwie, która dobrze się trzyma podłoża, szybko schnie i ma nie więcej niż dwa

Obudowa instalacji płytami gipsowo-kartonowymi

się też ewentualne ubytki oraz naprawia uszkodzenia krawędzi płyt, a także mocuje profile narożnikowe. Masy szpachlowe są to zazwyczaj suche mieszanki gipsowe, które zarabia się wodą - choć niektóre dostępne są w postaci past gotowych do użycia.Styki płyt osłania się specjalnymi taśmami, które

Ściany z keramzytu

budowy wewnętrznych ścian nośnych;- od 10 do 17 cm - do budowy ścian działowych (wewnętrznych, nienośnych), a także warstwy osłonowej w ścianach trójwarstwowych.Murowanie. Do ścian z pustaków zwykle stosuje się tradycyjną zaprawę cementowo-wapienną lub specjalną zaprawę ciepłochronną, która dodatkowo

Ściana z wełną w środku

konstrukcyjna (nośna), którą buduje się z materiałów o odpowiednich parametrach wytrzymałościowych, najczęściej - z pustaków lub cegieł ceramicznych, betonu komórkowego, silikatów, drewna lub żelbetu.Od wewnątrz pomieszczeń ściany warstwowe wykańcza się na przykład tynkiem - gipsowym lub cementowo-wapiennym

NUMER 3/2007

NOWOŚCI Papa do wentylacji, narzędzia do ściskania, nowoczesne cegły modułowe, farba odporna na szorowanie, urządzenie do wentylacji i ogrzewania wody, tynki cementowo-wapienne, gruntowy wymiennik ciepła, nowa seria baterii. ENCYKLOPEDIA BUDOWLANA ODCINEK CZTERNASTY Ogród W ostatnim odcinku

Dom na Mazurach

stałego źródła utrzymania.Pani Barbara - kobieta energiczna i uparta - miała już gotową odpowiedź: gospodarstwo agroturystyczne, któremu sprzyjać będzie atrakcyjna lokalizacja siedliska - w malowniczej mazurskiej wsi na skraju Puszczy Piskiej, zaledwie cztery minuty od Jeziora Mokrego i nieopodal

Tynki na ocieplenie

postać masy gotowej do użytku. Tynki silikatowe są dość elastyczne i odporne na szkodliwe działanie czynników atmosferycznych; mają wysoką paroprzepuszczalność.Kolory: pastelowe.Przeznaczenie: na ściany ocieplane metodą lekką mokrą z wełną lub styropianem oraz na ściany z tradycyjnym podkładem tynkarskim

Mleko wapienne

Mleko wapienne – zawiesina koloidalna wodorotlenku wapnia w wodzie. Z wyglądu przypomina mleko krowie, stąd nazwa substancji. Zawiera w sobie słabo zdysocjowany, jednak silnie alkaliczny roztwór wodorotlenku wapnia, oraz jego bezpośredni i łatwo dostępny nadmiar, co jest przydatne

Tynk

zwykłe, szlachetne, tynki z zapraw plastycznych, tynki specjalne; sposób wykonania: tynki wykonywane ręcznie lub mechanicznie; rodzaj użytego materiału: tynki cementowe, cementowo - wapienne, wapienne, gipsowe. Zewnętrzną warstwę tynku trójwarstwowego nazywa się gładzią tynkową.Prace tynkarskie

Zaprawa wapienna

z trzema lub czterema częściami piasku. Woda jest dodawana odpowiednio w takiej objętości, aby uzyskać ciastowatą konsystencję zaprawy. Zaprawa wapienna twardnieje powoli, tynki wapienne w ciągu kilku tygodni, ściany o grubości 2 cegieł do 3 lat. Zaprawa wytrzymuje tylko do temperatury +500 °C i używana

Zaprawa (budownictwo)

itp. w jedną całość, wypełnienia spoin, a przez to równomierne przenoszenie obciążeń i uszczelnienie elementów budowli, ochrona elementów obiektów przed wpływami atmosferycznymi i nadanie im estetycznego wyglądu (np. tynki ścian, stropów), produkcja wyrobów i elementów budowlanych (np. pustaków

Farby mineralne

Pojęcie farby mineralne oznacza materiały malarskie zawierające spoiwa mineralne. W przypadku farb rozróżnia się dwa istotne spoiwa mineralne: wapno i krzemiany.Podczas gdy spoiwa wapienne ulegają karbonatyzacji (tworzenie węglanów) w reakcji z dwutlenkiem węgla i wodą, spoiwa krzemianowe (z reguły

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufności. O Wikipedii. Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność. Materiał pochodzący z Wikipedii został zmodyfikowany poprzez ograniczenie liczby przypisów. Wikipedia® is a registered tradmark of the Wikimedia Foundation.